در گوشه ای از سر زمین سبز،مناظر دلپذیر روستای جمنان نمایان بود،که نگریستن به دشت و باغها و تپه هایش بسیار دل انگیز و روحبخش و چشم نواز بود.جمنان روستایی در شهرستان "شاهی" که نام کنونی آن قائمشهر است،و در قدیم علی آباد می نامیدند، و پس از انقلاب به قائمشهر تغییر نام یافت.
روستای جمنان دارای پیشینه ای تاریخی است، که قبلا به نام " چمنو" بود.و به این دلیل چمنو می گفتند که به گفته برخی ها چمنزاری وسیع که از یک سو رشته کوه سبز جنگلی بنام بالاسی و از سوی دیگر دشتی وسیع و سر سبز احاطه اش کرده بود. تاریخ یک هزار و یکصد سال از چمنو نوشته اند، که قومی نیرومند و تلاشگر بودند. در برخی کتب تاریخی در زمان داعی شاه در منطقه آمل، از ارتباط و رویارویی داعی شاه با منطقه چمنو نیز، نوشته اند. یکی از آثار باستانی جمنان، گرد کوه یا دین تپه است.محدوده جمنان از بالاسی در مرز روستاهای قادیکلا و وسطی کلا ، تا نزدیک راه آهن سراسری شاهی بود.که با گسترش شهر نشینی در سالهای اخیر از بافت روستایی به بافت شهری تغییر یافته است.
جمنانی های اصیل بسیار خونگرم و همراه و مهمان نواز بودند، شب ها بعد از کار روزانه و صرف شام به شب نشینی میرفتند و با خوراکیهای محلی از یکدیگر پذیرایی می کردند.
درفصل کار و کشاورزی، مخصوصا زمان کاشت و برداشت در شالیزارهای روستا، بسیاری از اهالی به کمک هم می رفتند و بصورت داوطلبانه و بدون دستمزد به یکدیگر کمک و یاری می رساندند، که اینگونه کمک وهمراهی را اصطلاحا " کایر " می گفتند.
درفصل برداشت برنج با ظرفی چوبی بنام" کیله " که پیمانه ای تقریبا با وزن مشخص بود، شالی ها را جمع میکردند و در کیسه می ریختند. و با هر پیمانه اول نام خدا و پیامبر و در ادامه نام هریک از امامان را می آوردند و مراسم شکرگزاری انجام میدادند. برای مستمندان سهمی در نظر می گرفتند، و به نیازمندان کمک می کردند.در مراسم عزاداری ایام محرم، هر شب در مسجد و حسینه و تکیه محل، شام تهیه وپخش می شد.
از دیگر مراسمی که در اکثر مناطق شمالی بصورت شایسته برگزار می شد، می توان از جشن های سنتی و ملی همچون چهارشنبه سوری و نوروزخوانی و عید نوروز ، و جشن های تیرگان و مهرگان و دیگر مراسم بومی و تاریخی نام برد که بصورت منظم در روستای جمنان نیز برگزار می شد.
جمنانی ها بیشتر باهم قوم و خویش و فامیل بودند. و تا قبل از انقلاب، به آداب و رسوم وسنت ها بسیار مقید و به اخلاق نیکو آراسته بودند. و در نزد آنان از زشت ترین و منفورترین صفات، خبرچینی و تجسس در زندگی دیگران بود.
در مناسبتهای مذهبی نیز جمنان یکی از قطبهای بسیار فعال و پرشور بود. مخصوصا در ماه محرم و رمضان که مراسم ویژه و سنتی را با عشق و ایمان انجام می دادند.
برخی از جمنانی های اصیل با نام های خانوادگی : دستوریان- ادهمی – نیکزاد – باقریان – آهنگران – رجبی- فقیهی –خلیلی- پذیرایی – عزیزی - چاشنیدل- فلاح نژاد – حمیدی- ناصری- مهدوی- اسماعیلی – شکریان- روحانی – مظفری- رحیمی- اصغری- جعفری- و ... هستند.
(در اینجا اگر سهوا برخی اسامی از قلم افتاده است به علت معلومات و تحقیقات موجود بوده و چنانچه مخاطبین گرامی، خانواده های دیگری را نیز مد نظر دارند، اعلام نمایند تا بصورت مناسب تصحیح گردد.) اکثریت جمنانی ها دارای خصلت نیک همراهی و کمک به همنوعان شان بودندو از جمله افراد خیر می توان شادروانان: ادهمی- روحانی- نیکزاد- باقریان- را نام برد که در احداث مسجد و حسینیه و مدرسه و کمک به افراد نیازمند تلاش می کردند.
خانه های مردم جمنان اکثرا بصورتی ساخته شده بود که دارای یک حیاط در جلو، که بیشتر گل و سبزیجات مصرفی خانه را در آن پرورش می دادند، و یک حیاط در پشت خانه، که معمولا باغ و درختان میوه و مرکبات را شامل می شد.
در محیط روستا اراضی زیادی بصورت سبزه و چمنزار بود که بچه های محل در آن مناطق به بازی و ورزش می پرداختند. شغل اهالی روستا هم علاوه بر دارا بودن املاک و کشاورزی بر روی اراضی دیم و شالیزار ها ، برخی کارگران کارخانجات نساجی شاهی و نساجی مازندران، عده ای هم کارمند دولت، و برخی هم به تجارت مشغول بودند.
روستای جمنان از نظر سواد نیز رتبه بالایی در سطح شهرستان و استان را به خود اختصاص داده بود. یک دبستان و یک مدرسه راهنمایی مکانهای تحصیلی دانش آموزان روستا بود. و یک حمام قدیمی سنتی در انتهای محل معروف به حمام یعقوبی که قدمت آن طولانی بود و در سالهای اخیر بلا استفاده و تخریب گردید. چند رود کوچک و جوی آب که از داخل محل می گذشت و به سیاه رود می ریخت . از دیگر آثار تاریخی، دوتپه دست ساخت در دو سمت بالاسی است که پوشیده از درختان و در میان شالیزارهای جمنان خودنمایی می کند. همچنین آرامگاه سیدنظام الدین که بزرگترین آرامستان شهرستان نیز محسوب می شود، در روستای جمنان واقع است. علاوه بر این، در ارتفاعات بالاسی، آرامگاه درویش موسی نیز از دیگر آثار تاریخی و مذهبی جمنان است.
البته در کاوشهای باستان شناسی در برخی مناطق جمنان بویژه در گردکوه آثاری باستانی با قدمت شش هزار ساله نیز کشف گردیده است. در سال 1357 تفکرات گروه ها و احزاب سیاسی مختلف در این روستا نفوذ پیدا کرد، و افرادی از طیف های مختلف به عضویت و فعالیت در سازمانهای سیاسی پرداختند، که منجر به ایجاد مشکلاتی برای روستا گردید، از جمله اینکه مدتی اداره جنگلبانی، مرکز یکی از گروه های سیاسی شده بود.
در جنگ ایران و عراق نیز روستای جمنان حدودا بیست شهید و به همین تعداد هم مجروح جنگی دارد.
بتدریج بعداز انقلاب دارای قربانیان و اعدامی های سیاسی هم بوده است که در شهرهای دیگر دستگیر و اعدام شدند.
همچنین یکی از باغ های میوه جمنان، معروف به" زمین باغبان "توسط یک نهاد انقلابی مصادره، و در آن برای پرسنل این نهاد نظامی ساخت و ساز انجام شد.در برخی اراضی دیگری هم که مصادره شده بود، توسط شهرداری و آموزش پرورش نیز بناهایی ساخته شد.
از حدود چهار دهه قبل بتدریج مهاجرانی به روستا آمدند و در آن سکونت گزیدند.مخصوصا در یک دهه اخیر که اراضی کشاورزی و باغها مورد هجوم ساخت و سازهای غیر اصولی قرار گرفت و آن منظره زیبا و دل انگیز تبدیل به شهری با خانه ها و آپارتمانهای کوچک گردید و بسیاری از رفتارها و فرهنگ منطقه بصورت وسیعی تغییر کرد.و اکنون جز خیابانها و کوچه های مملو از خانه و تراکم فراوان و غیر اصولی مورد خاص دیگری مشهود نیست. البته هنوز بسیاری از جمنانی های اصیل و با فرهنگ و رفتار شایسته حضور دارند، اما تغییر کلی بافت روستا به شهر نشینی و ترافیک خودروها که حالت تجاری و صنعتی غیر اصولی به این منطقه داده است ، عملا مرزهای جمنان محو گردیده و فقط آثار بجای مانده تاریخی در آن نمایان است.
لازم به ذکر است موارد یاد شده طبق اطلاعات کسب شده از افراد بومی به نگارش درآمده و مخصوصا آمار کشته شدگان و اعدام های سیاسی و شهیدان و جانبازان جنگ بر پایه جستجوی میدانی از افراد محل بدست آمده و به عنوان آمار دقیق از مراجع رسمی نیست.
در همین رابطه چنانچه دربیان واقعیات جغرافیایی و تاریخی و اجتماعی جمنان، در هر قسمتی تناقض وجود دارد، از افراد آگاه و مطلع در این خصوص تقاضا داریم مطالب خود را همراه با مستندات و مدارک لازم ارسال نمایند، تا پس از بررسی نسبت به اضافه یا تصحیح نمودن این نوشتار اقدام نماییم. همچنین در مورد افراد خیر و نیکوکار و کارهای انجام شده نیز پذیرای واقعیات موجود هستیم. امید است موارد مرتبط و جامع تر همراه با تصاویر مربوطه توسط مخاطبین، مخصوصا اهالی مطلع جمنان، مطرح و ارسال شود، تا در صورت امکان به این مطالب افزوده گردد.
در ادامه مطالب با ما همراه باشید.
۴ نظر:
مازندران خطه ی شیرانه
سربلندی مردمان اصیل این مرز و بوم و امید به بازگشت شادی و شور و نشاط ، آرزوی قلبی ماست ، انشاالله خداوند متعال ، بزودی با دستان مبارک استاد بزرگوار ، ایرانیان اصیل و این مرز و بوم را به جایگاهی که شایسته آنست ، برساند
عالی
بل سلام ور
سلام تقریبا نیمی از جمنان متعلق به خاندان قلی پور بوده که از قلم افتاده است
ارسال یک نظر